Motor Soğutma Sistemi Arızalarının 7 Belirtisi ve Yapılması Gerekenler

Motor Soğutma Sistemi Arızalarının 7 Belirtisi ve Yapılması Gerekenler

Motor çalışırken yakıtın yanması, parçaların hareket etmesi ve oluşan sürtünme nedeniyle yüksek miktarda ısı meydana gelir. Motor soğutma sistemi, bu ısıyı kontrol altında tutarak motorun ideal çalışma sıcaklığında kalmasına yardımcı olur. Radyatör, devirdaim pompası, termostat, fan, genleşme kabı, hortumlar ve antifriz bu sistemin temel parçalarıdır.Soğutma sistemindeki küçük bir kaçak veya zayıflayan bir parça başlangıçta yalnızca antifriz seviyesinin azalmasına neden olabilir. Ancak sorun zamanında giderilmezse motor hararet yapabilir, silindir kapak contası zarar görebilir ve motor bloğunda ciddi arızalar oluşabilir.Bu nedenle hararet göstergesindeki değişiklikler, araç altında görülen sıvılar ve motor bölümünden gelen kokular önemsenmelidir. Aşağıdaki belirtilerden biri görülüyorsa yalnızca eksilen sıvıyı tamamlamak yerine soğutma sisteminin tamamı kontrol edilmelidir.

1. Hararet Göstergesinin Normal Seviyenin Üzerine Çıkması

Hararet göstergesinin normal çalışma seviyesinin üzerine çıkması, soğutma sisteminde problem bulunduğunu gösteren en önemli belirtilerden biridir. Motor sıcaklığı sürüş sırasında belirli bir aralıkta kalmalıdır. Gösterge hızla yükseliyorsa motorun ürettiği ısı yeterince uzaklaştırılamıyor olabilir.Hararetin nedeni yalnızca antifriz eksikliği değildir. Termostatın kapalı kalması, devirdaim pompasının çalışmaması, radyatör fanının devreye girmemesi veya radyatörün tıkanması da motor sıcaklığının yükselmesine yol açabilir.

Hararete neden olabilecek parçalar

• Devirdaim pompası
• Termostat
• Radyatör
• Radyatör fanı
• Fan müşürü
• Motor sıcaklık sensörü
• Genleşme kabı kapağı
• Soğutma sistemi hortumları
• Silindir kapak contası
• Antifriz ve soğutma sıvısı

Hararet yükseldiğinde ne yapılmalıdır?

Hararet göstergesi tehlikeli seviyeye ulaştığında araç zorlanmamalıdır. Klima kapatılmalı, araç güvenli bir noktaya alınmalı ve motor durdurulmalıdır. Motor sıcakken genleşme kabı veya radyatör kapağı kesinlikle açılmamalıdır.Sistem basınç altında olduğundan sıcak sıvı kapağın açılmasıyla dışarı fışkırabilir ve ciddi yanıklara neden olabilir. Motor tamamen soğuduktan sonra sıvı seviyesi kontrol edilebilir.

Pratik kontrol

Hararet yükselirken kaloriferin aniden soğuk hava vermeye başlaması, sistemde soğutma sıvısı kalmadığını veya dolaşımın durduğunu gösterebilir. Böyle bir durumda aracı kullanmaya devam etmeyin.

2. Antifriz Seviyesinin Sürekli Azalması

Soğutma sıvısı kapalı bir sistem içerisinde dolaşır. Sağlıklı çalışan bir araçta antifriz seviyesinin kısa sürede belirgin biçimde azalması beklenmez. Seviyenin sürekli düşmesi sistemde dış veya iç kaçak olabileceğini gösterir.Dış kaçaklar hortum, radyatör, genleşme kabı veya devirdaim pompası çevresinde görülebilir. İç kaçaklarda ise sıvı motorun yanma odasına veya motor yağına karışabilir.

Antifriz kaçağının görülebileceği noktalar

• Radyatör petekleri
• Alt ve üst radyatör hortumları
• Hortum kelepçeleri
• Genleşme kabı
• Genleşme kabı kapağı
• Termostat gövdesi
• Devirdaim pompası
• Kalorifer radyatörü
• Motor blok tapaları
• Silindir kapak contası
• Kaçak belirtileri
• Araç altında renkli sıvı görülmesi
• Motor bölümünde pembe, yeşil veya mavi izler
• Antifriz seviyesinin sık sık düşmesi
• Motor çevresinden tatlımsı koku gelmesi
• Ön camların içeriden yağlı biçimde buğulanması
• Yolcu tarafındaki halının ıslanması
• Egzozdan yoğun beyaz duman çıkması

Antifriz renkleri üreticiye göre değişebilir. Bu nedenle zemindeki sıvının rengine bakarak kesin teşhis yapılmamalıdır. Sıvının kokusu, kaynağı ve kıvamı da kontrol edilmelidir.

3. Radyatör Fanının Devreye Girmemesi

Radyatör fanı, araç düşük hızda giderken veya dururken radyatör üzerinden hava geçirerek motor sıcaklığının düşürülmesine yardımcı olur. Uzun yolda doğal hava akışı yeterli olabilirken yoğun trafikte fan sistemi daha büyük önem taşır.Fan çalışmadığında araç hareket hâlindeyken normal sıcaklıkta kalabilir, ancak dur-kalk trafikte veya rölantide hararet yükselmeye başlayabilir.

Fanın çalışmamasına neden olabilecek sorunlar

• Fan motorunun arızalanması
• Fan sigortasının atması
• Fan rölesinin bozulması
• Sıcaklık sensörünün hatalı veri göndermesi
• Fan kablosunun kopması
• Soketlerde oksitlenme oluşması
• Fan kontrol ünitesinin arızalanması
• Fan pervanesinin sıkışması

Klima açıldığında birçok araçta radyatör fanı belirli koşullarda devreye girebilir. Ancak fanın çalışıp çalışmadığını kontrol etmek için el veya herhangi bir cisim dönen pervaneye yaklaştırılmamalıdır.

Fan arızasının belirtileri

• Trafikte hararetin yükselmesi
• Uzun yolda sıcaklığın normale dönmesi
• Klima performansının düşmesi
• Fanın hiç çalışmaması
• Fanın sürekli yüksek hızda dönmesi
• Fan bölümünden sürtünme sesi gelmesi
• Klima açıkken motor sıcaklığının artması

Pratik kontrol

Fan çalışmıyorsa doğrudan fan motorunu değiştirmeyin. Sigorta, röle, sensör, kablo ve fan kontrol ünitesi birlikte kontrol edilmelidir.

4. Devirdaim Pompasından Ses veya Sıvı Kaçağı Gelmesi

Devirdaim pompası, soğutma sıvısının motor ile radyatör arasında dolaşmasını sağlar. Pompanın pervanesi dönmediğinde veya yeterli akış oluşturmadığında motorun bazı bölgelerinde sıcaklık hızla yükselebilir.Bazı araçlarda devirdaim pompası triger kayışı tarafından çalıştırılır. Bazı motorlarda ise yardımcı kayışa veya elektrikli motora bağlı olabilir.

Devirdaim pompası arıza belirtileri

• Motorun kısa sürede hararet yapması
• Pompa çevresinde antifriz kaçağı
• Rulmandan uğultu veya sürtünme sesi
• Triger veya kayış bölgesinden ses gelmesi
• Kaloriferin düzensiz sıcak hava vermesi
• Motor sıcaklığının sürekli değişmesi
• Pompa kasnağında boşluk oluşması
• Antifriz seviyesinin düşmesi

Pompa rulmanı sıkışırsa bağlı olduğu kayışa ciddi zarar verebilir. Devirdaim pompası triger kayışıyla çalışıyorsa pompa arızası triger kayışının kopmasına kadar ilerleyebilir.Triger sistemiyle devirdaim pompası arasındaki ilişkiyi öğrenmek için Triger Kayışı Ne Zaman Değiştirilir? başlıklı rehberi inceleyebilirsiniz.

Devirdaim pompası ne zaman değiştirilmelidir?

Pompanın değişim süresi araç ve motor yapısına göre değişir. Triger setiyle birlikte çalışan pompalarda, triger bakımı sırasında pompanın durumu değerlendirilmelidir.Pompaya ulaşmak için triger sisteminin tamamen sökülmesi gerekiyorsa eski pompayı tekrar kullanmak ileride aynı işçilik maliyetinin yeniden ödenmesine neden olabilir.

5. Termostatın Açık veya Kapalı Konumda Takılı Kalması

Termostat, motor ile radyatör arasındaki soğutma sıvısı geçişini motor sıcaklığına göre kontrol eder. Motor soğukken kapalı kalarak motorun daha hızlı çalışma sıcaklığına ulaşmasını sağlar. Belirli sıcaklığa gelindiğinde açılarak sıvının radyatöre yönlendirilmesine yardımcı olur.Termostat kapalı konumda sıkışırsa sıcak sıvı radyatöre ulaşamaz ve motor hararet yapabilir. Açık konumda takılı kalırsa motor geç ısınabilir ve ideal sıcaklığa ulaşmakta zorlanabilir.

Kapalı kalan termostatın belirtileri

• Motor sıcaklığının hızla yükselmesi
• Radyatör hortumlarından birinin soğuk kalması
• Kalorifer sıcaklığının düzensiz olması
• Hararet uyarısının yanması
• Soğutma sıvısının taşması
• Motor performansının düşmesi
• Açık kalan termostatın belirtileri
• Motorun geç ısınması
• Hararet göstergesinin düşük kalması
• Kaloriferin yeterince ısıtmaması
• Yakıt tüketiminin artması
• Soğuk havada motor sıcaklığının düşmesi
• Motor arıza lambasının yanması

Termostat seçilirken açılma sıcaklığı, gövde yapısı ve OEM numarası kontrol edilmelidir. Dış görünüşü benzer iki termostat farklı sıcaklık değerlerinde açılabilir.

Pratik kontrol

Termostatı çıkarmak veya sürekli açık bırakmak kalıcı bir çözüm değildir. Motorun düşük sıcaklıkta çalışması yakıt tüketimini, motor aşınmasını ve egzoz emisyonlarını artırabilir.

6. Radyatörde Tıkanma, Ezilme veya Kaçak Oluşması

Radyatör, motordan gelen sıcak soğutma sıvısının hava ile soğutulmasını sağlar. İnce kanallar ve peteklerden oluştuğu için dış darbelerden, kirden ve yanlış soğutma sıvısından etkilenebilir.Radyatörün dış yüzeyi çamur, böcek ve yapraklarla kaplandığında hava geçişi azalabilir. İç kanallarda tortu oluştuğunda ise sıvının dolaşımı kısıtlanabilir.

Radyatör arızasının belirtileri

• Motorun sürekli hararet yapması
• Radyatör çevresinde sıvı izleri
• Peteklerde yeşil veya pembe tortu
• Alt kısımda damlama
• Radyatör kanatlarında yoğun ezilme
• Fan çalışmasına rağmen sıcaklığın düşmemesi
• Alt ve üst hortum arasında aşırı sıcaklık farkı
• Soğutma sıvısının paslı veya çamurlu görünmesi
• Radyatör neden tıkanır?
• Yanlış antifriz kullanılması
• Farklı antifriz türlerinin karıştırılması
• Sisteme sürekli musluk suyu eklenmesi
• Pas ve korozyon oluşması
• Eski hortumlardan parça kopması
• Sızdırmazlık katkılarının aşırı kullanılması
• Bakımın uzun süre geciktirilmesi

Radyatör kapağı veya genleşme kabı kapağı da sistem basıncını düzenler. Kapak arızalıysa sıvı erken kaynayabilir veya sistem basıncı korunamayabilir.

7. Silindir Kapak Contası Arızası Belirtilerinin Görülmesi

Silindir kapak contası, motor bloğu ile silindir kapağı arasında yağ, soğutma sıvısı ve yanma basıncının birbirine karışmasını önler. Motor uzun süre hararet yaptığında conta zarar görebilir.Conta arızası yalnızca antifriz eksiltmekle kalmaz. Soğutma sistemine yanma gazı geçebilir, motor yağına su karışabilir veya soğutma sıvısı silindir içerisinde yanabilir.

Silindir kapak contası arızasının belirtileri

• Egzozdan yoğun beyaz duman çıkması
• Antifriz seviyesinin sürekli düşmesi
• Genleşme kabında kabarcık oluşması
• Soğutma sıvısının taşması
• Motor yağında açık renkli köpük görülmesi
• Motorun düzensiz çalışması
• Hararetin tekrarlaması
• Radyatör hortumlarının aşırı sertleşmesi
• Motor kompresyonunun düşmesi
• İlk çalıştırmada tekleme görülmesi

Yağ kapağında az miktarda açık renkli tortu, özellikle kısa mesafe kullanılan araçlarda nem nedeniyle oluşabilir. Bu görüntü tek başına conta arızası olduğunu kanıtlamaz.Doğru teşhis için soğutma sisteminde basınç testi, yanma gazı testi, kompresyon testi ve silindir kaçak testi yapılabilir.

Pratik kontrol

Conta arızası şüphesi bulunan aracı uzun süre kullanmayın. Soğutma sıvısının motor yağına karışması yatakların ve motor içi parçaların yağlanmasını bozabilir.

Soğutma Sistemi Bakımında Hangi Parçalar Kontrol Edilmelidir?

Soğutma sistemi bakımı yalnızca antifriz eklemekten oluşmaz. Sistemdeki bütün parçalar birbiriyle bağlantılı çalışır.

Kontrol listesi

• Antifriz seviyesi
• Antifrizin donma derecesi
• Radyatör
• Genleşme kabı
• Genleşme kabı kapağı
• Alt ve üst radyatör hortumları
• Hortum kelepçeleri
• Termostat
• Devirdaim pompası
• Radyatör fanı
• Fan sigortası ve rölesi
• Motor sıcaklık sensörü
• Kalorifer radyatörü
• Triger ve yardımcı kayışlar
• Motor çevresindeki sıvı izleri

Periyodik bakım sırasında soğutma sistemiyle birlikte yağ, filtre, fren ve kayışların da kontrol edilmesi gerekir. Ayrıntılı bakım listesi için Periyodik Bakımda Değişen 8 Temel Oto Yedek Parça yazısına göz atabilirsiniz.

Doğru Antifriz ve Soğutma Parçası Nasıl Seçilir?

Antifriz yalnızca donmayı önleyen bir sıvı değildir. Sistemi korozyona karşı korur, kaynama sıcaklığını yükseltir ve devirdaim pompasının çalışma yüzeylerinin korunmasına yardımcı olur.Her antifriz türü birbiriyle uyumlu değildir. Yalnızca rengine bakarak ürün seçilmemelidir. Aynı renkte görünen iki ürün farklı kimyasal özelliklere sahip olabilir.

Antifriz seçerken kontrol edilmesi gerekenler

• Araç üreticisinin belirttiği standart
• Motor tipi
• Antifriz teknolojisi
• Karışım oranı
• Kullanılacak suyun özelliği
• Mevcut sistemdeki antifriz türü
• Ürünün kullanım süresi
• Üretici onayları

Radyatör, termostat, devirdaim pompası veya sensör satın alınırken araç marka ve modelinin yanında motor kodu, üretim yılı ve OEM numarası kontrol edilmelidir.Doğru parçayı bulmak için OEM Numarasıyla Yedek Parça Sorgularken Dikkat Edilmesi Gereken 7 Nokta başlıklı içeriği inceleyebilirsiniz.Orijinal ve muadil soğutma sistemi parçaları arasında seçim yaparken üretici kalitesi, garanti ve araç uyumluluğu birlikte değerlendirilmelidir. Bu konuda Orijinal ve Muadil Yedek Parça Arasındaki Farklar rehberinden yararlanabilirsiniz.Soğutma Sıvısı Değişiminden Sonra Yapılacak Kontroller Soğutma sistemi boşaltılıp yeniden doldurulduğunda sistem içerisinde hava kalabilir. Hava cepleri sıvı dolaşımını engelleyerek motorun hararet yapmasına veya kaloriferin çalışmamasına neden olabilir.

Bakım sonrası kontrol listesi

• Sistemin havası doğru şekilde alındı mı?
• Antifriz seviyesi normal mi?
• Motor sıcaklığı sabit mi?
• Radyatör fanı devreye giriyor mu?
• Kalorifer sıcak hava veriyor mu?
• Hortum bağlantılarında kaçak var mı?
• Devirdaim pompasından ses geliyor mu?
• Gösterge panelinde uyarı var mı?
• Genleşme kabında taşma oluyor mu?
• Test sürüşünden sonra seviye tekrar kontrol edildi mi?

Motor tamamen soğuduktan sonra sıvı seviyesi yeniden kontrol edilmelidir. İlk çalışma sonrasında sistemdeki hava çıktıkça seviye bir miktar düşebilir.

Ne Zaman Aracı Kullanmayı Bırakmalısınız?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa aracı kullanmaya devam etmeyin:

• Hararet göstergesi kırmızı alana ulaştıysa
• Motor sıcaklık uyarısı yandıysa
• Motor bölümünden yoğun buhar çıkıyorsa
• Antifriz hızla boşalıyorsa
• Radyatör hortumu patladıysa
• Devirdaim pompasından sert ses geliyorsa
• Egzozdan yoğun beyaz duman çıkıyorsa
• Motor yağına soğutma sıvısı karıştıysa
• Araç sık sık hararet yapıyorsa
• Kalorifer aniden soğuk üflemeye başladıysa

Araç güvenli bir noktada durdurulmalı ve motorun soğuması beklenmelidir. Kapağı sıcakken açmayın ve motoru tekrar tekrar çalıştırmayın. Gerekli durumda çekici desteği alın.